Sabah Ülkesi

AYDINLANMA SONRASINDA NE BAŞLAR?

Haziran 2018 tarihinde Henry Kissinger, The Atlantic adlı dergide “How the Enlightenment Ends” [Aydınlanmanın Sona Erme Biçimi] başlıklı bir makale yayınladı. İlk bakışta, Aydınlanma yahut “Akıl Çağı”na yapay zekânın son verdiğini söylüyor gibiydi makale. Analiz ve muhakeme kapasitesine sahip makineler, insanın idrak kapasitesini solluyordu. Aydınlanma düşüncesine dayanan teknoloji, temel ilkesi olan felsefeyi azlediyordu. Aydınlanmanın böyle…

MEDYA DÜNYASINI TANIMLAMAK

Şu anda dünya üzerinde yanlış giden epey şey var: Küresel ısınma, (sonuncusu Brezilya’da olmak üzere) otoriter rejimlerin yükselişi ve dinî ya da siyasi amaçların hizmetindeki şiddetin aynı derecede ürkütücü artışı. Bu yazı için seçtiğim konu, faşizm ve terörizm alanlarından biraz daha fazla bildiğim bir alan hakkında. Çağdaş medya üzerine yazmaya karar verdim, tarihsel çerçevede son…

İSMAİL E. ERÜNSAL İLE KİTAP TARİHİ HAKKINDA SÖYLEŞİ

1945 yılında Erzincan’ın Kemaliye ilçesinde doğan Erünsal, İstanbul Yüksek İslam Enstitüsünü 1968’de, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünü 1969 yılında bitirdi. 1974 yılında doktora eğitimi için İngiltere’ye gitti. Edinburgh Üniversitesi’nde J. R. Walsh’ın danışmanlığında Tâcîzâde Cafer Çelebi Dîvânı üzerine hazırladığı tezini 1977 yılında tamamladı. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Kütüphanecilik Bölümü’nde 1977’de Yrd….

PETER ADAMSON İLE FELSEFE TARİHİ VE TARİHYAZIMI ÜZERİNE

Felsefe tarihçisi Peter Adamson klasik felsefenin ve özellikle de İslam dünyasındaki felsefenin tarihine dair önemli çalışmalara imza atmıştır. Münih Ludwig-Maximilian Üniversitesi Antik Felsefe bölümünde profesörlük görevini sürdürmektedir. On yılı aşkın bir süredir devam ettirdiği History of Philosophy Without Any Gaps projesinde felsefe tarihine kapsayıcı bir bakış açısı sunan podcastlar yapmaktadır. Dört yüzü aşkın ses kaydıyla…

NE TÜR BİR DÜNYADA YAŞIYORUZ?

Komünizm Tahakkuk Etti Ben çocukken insanlar, kapitalizmin kendi çelişkilerinin ağırlığıyla ve komünizmin pek yakında çıkıp gelişiyle çökmek üzere olduğundan söz edip duruyordu. Sürekli tekrarlanan bu ilan mesihçi ve biraz da sıkıcıydı, buna ilaveten sağ hükümetler bizleri Bolşeviklerden korumaları için desteklenerek meşrulaştırılıyordu. 1989’dan sonra hikâye değişti; kapitalizm kazanmıştı ve bir zaferin ardından başka bir zafer kazandığını…

GÜVEN RABITASI OLARAK YAŞAM DÜNYASI

Fenomenolojik felsefe birçok tarzda anlaşılabilir; yöntem, fikir, yaklaşım veya hareket olarak. Husserl’in kurucu ilk adımına dönersek, her ne kadar onun bu yeni, transandantal bilime varmaya yönelik yorulma nedir bilmez çabasında tüm bu mefhumlar ortaklaşa düzenlenmiş olsa da, en temel biçimiyle fenomenoloji her şeyden önce bir yenileme girişimidir. Bu yenileme güdüsü Husserl’in zurück zu den Sachen…



DER HIMMEL ÜBER BERLIN VE WIM WENDERS

Bir filmi unutulmaz, çağlar üstü, harikulade kılan özellikler nelerdir diye sorulduğunda verilebilecek cevaplar aşağı yukarı herkesin zihninde belirir: senaryo, yönetmenlik, görsellik, oyunculuk, kurgu vs. Tüm bunlar doğru olmakla birlikte, bir filmi hafızalara kazıyan en önemli unsurlardan biri filmin, dolayısıyla yönetmenin esaslı dert sahibi olarak, derinlikli bir felsefeyle filmini inşa etmesidir. Wim Wenders’in 1987 tarihli Der…

MUSTAFA RUHİ ŞİRİN: ÇOCUĞUN SAFINDA BİR ÖNCÜ

1955 yılının bir kış sabahında Trabzon’un Of ilçesi Uğurlu Köyü’nde dünyaya gelen Mustafa Ruhi Şirin’in getirdiği birçok haberin birisi de onun şu şiir başlığı ile şimdi daha iyi anlaşılıyor: Tarih çocukla başlar. Ey insan insan ey! / Aklın erdi de / Dünyanın güneşin / Güneşin kendi etrafında / Döndüğüne / Bilemedin, bilemedin tarihin / Çocukla…

YAHYA KEMAL’İN KLASİK TÜRK MUSİKİSİ TUTKUSU

Yahya Kemal, klasik şiir ve musikimizin İslam medeniyetinin Türk kimliğiyle zirveye taşınmasında çok önemli rolü olduğunu biliyordu. Ona göre “şiir musikinin hemşiresi” olduğu için ikisini birbirinden hiç ayırmadı; klasik Türk şiirinin biçim ve muhtevasına özenerek yazdığı şiirlerinden bahsederken hep “Söyledim.” derdi, ama “Yazdım.” demezdi. İşte bu yüzden, Yahya Kemal’in şiirlerini tanımak isteyenler Seyyid Nuh, Hâfız…

CARLO GİNZBURG İLE SÖYLEŞİ: TARİH HAYATIN ÖĞRETMENİDİR

“Mikrotarih” diye bilinen alanın kurucularından kabul edilen Carlo Ginzburg, Scuola Normale Superiore di Pisa ve University of California Los Angeles’tan emekli tarih profesörüdür. Eserleri dünya çapında bilinen Carlo Ginzburg’un kitapları onlarca dile çevrilmiştir. Babası Leone Ginzburg Kırım’dan İtalya’ya göçen bir Yahudi’dir ve İtalya’daki anti-faşist harekette aktif görevler almıştır. 1944 yılında Naziler tarafından hapishanede öldürülmüştür. Annesi…

HAREKETİN ÖLÇÜSÜNDEN HAYALİN ÖLÇÜSÜNE: SUFİLERİN ZAMAN ANLAYIŞI ÜZERİNE NOTLAR

Tanrı anlayışları ve yaratma ile ilgili teorilerle doğrudan ilişkisi olması nedeniyle genel anlamda İlahiyat’ın temel problemlerinden biri kabul edilen zaman ve onun mahiyeti, özellikle metafizik meydan okumalarla sahneye çıktıkları dönemler dikkate alındığında sufilerin de gündemine yerleşen sorunlardandır. Sufiler tasavvufun ilk dönemlerinde teorik açından çok üzerinde durmadıkları, yalnızca salikin içinde bulunduğu hâl ile özdeşleştirilen vakt kavramı…

TARİHİN ANDAKİ VARLIĞI: 2018 ANMA YILININ SONUNDA “ZEİTGEİST”A DAİR

2018 yılının sonuna doğru sanki yâd etmenin süregiden mevcudiyeti Zeitgeist’a aitmiş gibi, sanki tarihin sürekli göz önüne getirilmesi zamanın imzası olmuş, kendine ait şimdinin özel bir hususiyeti olmuş gibi görünüyor. 2014’ten beri bu özgül anma kültürü, her şeyden önce Birinci Dünya Savaşı’nın mirasıyla yapılan tartışma tarafından belirlenmekte. Geçmişin bize birden yine bu kadar anlatacak şeyi…